İktisat Biliminde Bilinmesi Gereken 8 Terim

Study Economics | UC Business School | University of Canterbury

İnsan, sosyal bir varlıktır ve belirli ihtiyaçları vardır. Bu ihtiyaçlar maddi ve manevi olmak üzere ikiye ayrılır. İnsan, maddi ihtiyaçlarını karşılamak için belirli mal ve hizmetler üretir. Bu mal ve hizmetlerin üretimi, bölüşümü ve tüketimi iktisat biliminin alanını oluşturur. 

İktisat bilimi, temel olarak ikiye ayrılır. Mikroiktisat, firmaların ve özel sektör kurumlarının temel ekonomik sistem içindeki yerini incelerken, makroiktisat ise ekonominin ülke bazında ve dünya genelindeki durumunu inceler.

Piyasa, üretici-tüketiciyi bir araya getiren, mal ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye geçmesini sağlayan bir kurumdur. Devlet ise; vergilerle, sağladığı kamusal hizmetlerle, yoksulluk ve eşitsizlikleri ortadan kaldırmayı amaçlayan, ekonomik gelişmeyi kendine temel edinmiş siyasi bir kurumdur.

Bu bilgiler ışığında, hayatımızda büyük bir yer kaplayan iktisat bilimini daha iyi anlayabilmek için bilinmesi gereken sekiz terimi paylaşacağım.

Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH): Bir ülkenin vatandaşlarının bir sene içerisinde üretmiş oldukları toplam mal ve hizmetlerin belirli bir para birimi karşılığındaki toplamıdır.

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH): Bir ekonomik sistemde yer alan tüm ekonomik birimlerin, yurt içi etkinlikleri sonucunda yaratılmış olan tüm mal ve hizmetlerin para birimi cinsinden değeridir.

Cari Denge: Bir ülkenin ihracat ve ithalat farkına dayalı olarak döviz kazandırıcı/kaybettirici işlemlerinin dengesini gösterir. Tüm bu işlemler sonucunda elde edilen gelir, gidere eşitse cari denge oluşmuş demektir.

Enflasyon: Fiyatların genel seviyesinin hissedilen artışını ifade eden kavramdır. Bu seviye, seçilen bir mal ve hizmetin parasal karşılığını ifade eder. Fiyatlar, mal ve hizmetlerle dolaşımdaki para miktarı arasındaki dengeye göre oluşur. Para miktarındaki artış (emisyon)-mal ve hizmet miktarındaki artış (büyüme) ile dengeli olursa fiyatların genel seviyesi değişmez, fakat bunlardan biri diğerinden fazla üretilirse az üretilen kıymetli hale gelir. Enflasyonun yükselmesi paranın alım gücünü azaltır ve aynı zamanda fiyat değişimlerini anlamayı zorlaştırır. Enflasyonun düşmesi, fiyatların daha az artması, insanların alım güçlerinin daha az azalması ve neticesinde istikrar demektir. Enflasyon oranı, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve üretici fiyat endeksi (ÜFE) baz alınarak hesaplanır.

Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE): Bir tüketicinin satın almış olduğu belirli bir ürün ve hizmet grubunun fiyatlarındaki ortalama değişimleri gösterir, yıllık enflasyon değerindeki değişimi ölçmek için kullanılır.

Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE): Belirli bir dönemde ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurtiçinde satışı olan ürünlerin, üretici fiyatlarını zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişikliklerini ölçen fiyat endeksidir. Aylık ya da yıllık enflasyon rakamının belirlenmesinde kullanılır.

Para Politikası: Para politikası, para otoritesinin faiz oranı, döviz kuru ve para arzı araçlarıyla piyasadaki para miktarını etkileyerek piyasaya sürdüğü paranın devamlılığını sağlamak amacıyla uyguladığı politika bütünüdür. Piyasadaki para arzını düzenlemek üzere iki türlü politika izlenir: Genişletici para politikası genellikle, ekonomideki durgunluk dönemlerinde ortaya çıkan işsizliği yenmek amacıyla uygulanırken; daralmacı para politikası, enflasyon oranını düşürmek için uygulanır.

Maliye Politikası: Devletin kamu harcamaları (cari harcamalar, yatırım harcamaları, transferi harcamaları) ve kamu gelirlerini (vergi gelirleri, vergi dışı gelirler, özel gelirler ve fonlar) kullanarak ekonominin istihdama ulaşmasını sağlamak, ekonomideki dalgalanmaları en aza indirgemek ve adil bir gelir dağılımını sağlamak üzere uyguladığı iktisadi politikadır. Genişlemeci maliye politikası kamu harcamalarını artırarak veya halktan ve kurumlardan toplanan vergi yükünü azaltarak ekonomideki tüketim harcamalarını artırmak yönünde izlenen politikadır. Daralmacı maliye politikası ise kamu harcamalarını azaltarak veya vergileri artırarak ekonomideki tüketim harcamalarını kısmak amacıyla izlenen politikadır.

Umarım verdiğim bu bilgiler, hayatımızda bu denli geniş bir yer kaplayan iktisat bilimini daha iyi anlayabilmenize yardımcı olmuştur.

Leave a Reply