Gizemli Odalardan Uygarlık Tarihine: Müzelerin Kısa Tarihi

İnsanı insan yapan en belirgin özelliklerinden biri nesiller boyu gerçekleştiği kültürel aktarımıdır. Bu aktarım ile her yeni nesil bir önceki neslin biriktirdikleri üzerine yeni tuğlalar koymaya devam eder. Böylelikle medeniyet ilerlemiş olur. Peki bu kültürel aktarımı sağlayan yollar nedir? En belirgin yollardan biri eğitimdir. Genç zihinleri günümüz uygarlık seviyesine taşımak için gerekli olan en elzem unsurdur bu. Bunun yanı sıra insanlar yaşadıkları dönemlerde olan önemli olayları kaydetmeye çabalarlar. Bu kayıt işlemleri mağara insanlarından bu yana devam eden bir süreçtir. Müzeler de tam bu noktada devreye girer. Günümüzde hepimizin en az bir kez içinde bulunduğu müzeler, içerlerinde doğa tarihinden insalık tarihine, antik sanat eserlerinden nesli tükenmiş canlıların fosillerine kadar bir çok farklı eser barındırır. Bizi tarihte kısa bir yolculuğa çıkaran  bu büyülü yapıların tarihi de bir o kadar ilginç. Gelin, 2000 yılı aşkın süredir bizlerle olan müzelerin, günümüze kadar olan yolculuğuna beraber göz atalım. 

Tarihteki İlk Müzeler

Müze kelimesi Latince kökenli bir kelime olan “museum” dan gelmektedir. Bu kelime Antik Yunan’da mitolojik tanrılara adanmış mekan anlamına gelmektedir. Eski Yunan’da bu yapıların içerisinde sanat ve felsefe çalışılmıştır. Antik Yunandan sonra keşfedilmiş ilk müze ise milattan önce 530 yılından kalmadır. O yıllarda, günümüzde Irak’ın bulunduğu bölgede Babil uygarlığı hüküm sürmekteydi. Tarihteki ilk müzenin kurucusu ise bu dönemde yaşamış Kral Nabonidus’un kızı Prenses Ennigaldi’dir. Prenses, Mezopotamya çevresinden topladığı antik eserleri kendi evinde biriktirmeye başlamıştı. Bu gizemli eserleri verdiği partilerde yakın çevresine sergiliyordu. Nabonidus’un ardından kalan kalıntılar 1925 yılında

arkeolog Leonard Woolley tarafından keşfedildi. Çalışmalar gösteriyor ki bulunan eserler düzgün bir sıra ile dizilmiş ve üç farklı dilde isimlendirilmişti. Prenses Ennigaldi’nin topladığı eserlerin tarihi o dönemden 1500 yıl öncesine kadar uzanıyordu. Eserlerin sıralanıp isimlendirilmesi nedeniyle bu çalışma en eski müze olarak anılmaya başlandı. Yıllar içerisinde, bulunan ilginç eserlerin toplanması ve sergilenmesi geleneği devam ettirildi. 16. yüzyılda zengin kimseler, sahip oldukları ilginç eserleri kendi özel mülklerinde sergilemeye başlamışlardı. O dönem oldukça popüler olan bu gelenek yalnızca zengin kesime hitap ediyordu. Eserlerin sergilendiği bölümlere “ Wunderkammer” ya da “Merak Dolapları” denilmekteydi. Prenses Ennigaldi’nin topladıkları gibi merak dolaplarında da antik objeler sergilenmekteydi ancak Prenses Ennigaldi sadece Mezopotamya’dan eserler toplarken merak dolaplarında dünyanın çeşitli yerlerinden sanatsal kültürel ve bilimsel eserler bulunabilmekteydi. Merak dolapları, Avrupa’da özellikle de İtalya ve çevresinde yoğunlukla bulunmaktaydı. Tarihin bu aşamasına kadar müzeler, yalnızca üst kesime hitap eden, neredeyse bir lüks sayılan bir etkinlikti. Ne var ki bu durum çok geçmeden tersine dönecekti.

Müzelerin Halka Açılması 

İlk zamanlarda müzeler yalnızca üst ve orta sınıfa açıktı. Öyle ki bu insanlar da yalnızca belirli günlerde müzeleri ziyaret edebiliyorlardı. Bir müzeyi ziyaret etmek isteyenler yazılı olarak müze sahibine başvurmak zorundalardı. Bu durum, bir kaç girişimcinin ve bilim insanının çabası ile değişim yoluna girdi. 1683 yılında, İngiliz bir antikacı olan Elias Ashmole, merak odasında bulunan tüm eserlerini Oxford Üniversitesi’ne bağışladı. Ashmole’un bağışladığı bu eser daha sonradan Oxford’da kurulacak olan Ashmolean Arkeolojik Müzesi’nin temellerini oluşturdu. Ashmole’a göre doğayı öğrenmek insan hayatı ve sağlığı için elzem bir husustu. Bu felsefesi, o dönemde yaşayan başka bir çok toplayıcıyı da etkiledi. Bu akım eserlerin halka açılmasında önemli bir adım oldu. Rönesans dönemi ile doğal bilimlere olan ilginin artmasıyla toplanan eserlerin geniş kesimlere açılması hızlanmaya devam etti. Bu aydınlamanın yanı sıra müzelerin halka açılmasında bir unsur daha etkili oldu, bu da Fransız Devrimi’dir. Fransız Devrimi ile burjuvazinin elindeki tarihi eserler de halka mal edilmiş oldu. Öncesinde sadece üç günlüğüne halka açık olan Louvre Müzesi, tam zamanlı olarak halka açıldı. 19. yüzyılla beraber dünyanın çeşitli yerlerindeki müzeler halka açılmaya başlandı.  Bu döneme ise Müzeler Çağı adı verildi.

Modern Zamanlarda Müzeleri Anlamak

Müzeler 2000 yılı aşkın süredir bizlerle birlikteler. Aristokratların evlerinden, doğa bilimcilerin koleksiyonlarına uzanan yelpazesiyle insanlık tarihine ışık tutuyor. Uzun yıllar sadece üst sınıfa hitap etseler de felsefi düşüncenin gelişmesiyle herkesin kullanılımına açılmıştır. Günümüzde dünyanın çeşitli yerlerinde mutlaka görülmesi gereken bir çok müze bulunmakta.

 

Hemen hemen hepimiz okul çağlarımızdan beri birçok müzede bulunmuşuzdur. Belli bir sırayla dizilmiş tarihi eserlerin yanlarından geçerken belki de asıl noktayı biraz kaçırıyoruz. Müzelerin zorlu bir yoldan geçerek herkesin erişimine ulaşması bir tesadüf değil. Müzeler varlığı ile ellerinden büyük bir güç tutuyorlar. İnsanlar doğaları gereği hep bir adım ileriye gitmek isterler. Yer çekimine karşı koymak adına uçaklar yaparlar, okyanusların en derinindeki yaşama göz atarlar. Müzeler ile yaptığımız ise yine bir doğa kanuna karşı koymak aslında. İnsanlık bu yol ile zamanda yolculuk yapabilmekte. Bir sonraki müze gezimizde aklımızda olsun ki müzeler yüzyıllar önce yaşamış atalarımızdan kalan mektuplar… Onları okumak bizleri zamanda ufak bir yolculuğa çıkaracak.

 

KAYNAKÇA

1- Kelly Richman-Abdou, “How Museums Evolved Over Time From Private Collections to Modern Institutions” April 1, 2018, https://mymodernmet.com/history-of-museums/2/.

2- Burcu Günay, “Museum Concept from Past to Present and Importance of Museums as Centers of Art Education”, https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.622.

3- Geoffrey D. Lewis, “Museum Cultural Inst”, https://www.britannica.com/topic/museum-cultural-institution. 

GÖRSELLER

Öne Çıkan Görsel: https://www.timeout.com/london/museums/free-art-galleries-museums-in-london

1.Görsel: https://mymodernmet.com/history-of-museums/

2.Görsel: https://www.visitlondon.com/things-to-do/sightseeing/london-attraction/museum/top-museums-and-galleries-london

Leave a Reply

Ankara Bilgisayar Servisi Sigma Defence